Wczesna diagnostyka dysplazji stawów biodrowych u szczeniąt

Staw biodrowy jest połączeniem przerwanym między kośćcem tułowia i kończyny miedniczej. Należy on do stawów pojedynczych, kulistych. Powierzchnie stawowe utworzone są przez panewke i głowę kości uodowej. Jama panewki ułożona jest brzuszno-bocznie i posiada dość regularną krawedż, która w brzuszno-doogonowej części jest przerwana wcięciem panewki. Powierzchnie stawową tworzy powierzchnia księżycowata otaczająca dół panewki, otwierająca się na wcięciu panewki. W warunkach przyżyciowych krawędzie zewnętrzne panewki uzupełnione są chrząstką włóknistą pod nazwą obrąbka panewkowego, Co przyczynia do powiększenia się wymiarów panewki , łącznie z jej głębokością. Nad wcięciem panewkowym przebiega więzadło poprzeczne będące jakby pomostem pomiędzy końcami obrąbka panewki.

DYSPLAZJA STAWÓW BIODROWYCH to ich nieprawidłowy rozwój charakteryzowany przez różnego rodzaju wiotkość (lużność) stawów, która przez powiększające się deformacje panewki miednicy (dysplazja panewkowa) i (lub) głowy oraz szyjki kości udowej (dysplazja kości udowej) prowadzi do niedopasowania stawów, w następstwie, którego może pojawiać się podwichnięcie lub zwichnięcie. Przyjmuje się, że o rozwóju zmian w 70% decyduje zapis genetyczny, a w 30% warunki środowiskowe.

Jako bezpośrednią przyczynę podejrzewa się zmiany w tkance łącznej otaczającej staw biodrowy, polegające na osłabieniu funkcji podtrzymującej kości we właściwym położeniu dynamicznym i statycznym, co ma mieć wpływ na zmiany w architekturze kości. W ostatnich latach badania nad metabolizmem u szczeniąt ras dużych i wielkich oraz wpływem sposobu żywienia na tempo przyrostu masy ciała i jakość kośćca ujawniły role czynników środowiskowych rozwoju zmian szkieletu i zaburzeń kostnienia śródchrzęstnego. Wzrost mięśni, więzadeł i torebek stawowych nie nadąża za gwałtownym wzrostem kości, co powoduje utratę w zakresie wytrzymałości statycznej i dynamicznej na skutek nadmiernej masy tkanki kostnej, przejawiając się zaburzeniami formowania stawów. Zakończenie formowania stawów biodrowych szczeniąt ras dużych i wielkich ma miejsce w 6 miesiącu życia. Pomimo widocznych, jeszcze na rentgenogramach, chrząstek wzrostowych powstały do tego czasu deformacje nie mogą już być korygowane. Najbardziej intensywna faza rozwoju kości to pierwsze 2 miesiące po urodzeniu. Obserwacje zebrane na przestrzeni ostatniego dwudziestolecia poszerzają te opinie o teze, że wpływy środowiskowe ( warunki hodowli i sposób żywienia) najpewniej przekraczają 30% udział w odpowiedzialności za rozwój stawów biodrowych obarczonych dysplazją.

  Powyższe akapity zostały umieszczone dla wykazania roli sposobu żywienia w pierwszych tygodniach życia, które rzutują w sposób decydujący na dalszy rozwój, jeżeli nie zwrócimy należytej uwagi na dany okres - 5-6 miesięczne szczenięta chodzą chwiejnym krokiem do gabinetów lekarskich. Obecnie wczesne badania diagnostyczne dotyczą szczeniąt kilkumiesięcznych z wyrażnymi zaburzeniami postawy i ruchu z bolesnością i zahamowaniami dynamicznymi oraz początkami zmian zwyrodnieniowych w stawach biodrowych. Kluczem do zdrowia psa jest prawidłowy rozwój w ciągu kilku pierwszych tygodni życia, ważny jest również rozwój płodowy w drugiej połowie ciąży, kiedy formowanie szkieletu jest szczególnie intensywne. Należy zadbać o jakość żywienia matek. Niekorzystne może być przekarmianie (aż do otyłości) ciężarnych suk i forsowne dokarmianie osesków. Szybki wzrost płodu i szczenięcia sprzyja ujawnieniu się skłonności genetycznej. Szybko rosnące, obarczone dobrym apetytem, krągłe szczenięta są chętnie wybierane z miotów przez kupujących właścicieli. Niewielka jeszcze masa ciała i sposób poruszania się szczeniąt ukrywają łatwe do stwierdzenia w czasie badania niedokładności budowy stawów biodrowych, których pierwszą (wadą) jest zwiększona swoboda głowy kości udowej w panewce miednicy. Stwierdzona u kilkutygodniowego szczenięcia zwiększona lużność torebki stawu biodrowego stwarza dużą szanse na radykalne ograniczenie rozwoju zmian przez właściwy tryb życia i żywienia.

PROPONOWANY SCHEMAT BADANIA KLINICZNEGO (FIZYKALNEGO) SZCZENIĄT W WIEKU ODSADZANIA 6-8 TYGODNI :

PRZED SEDACJĄ

• Ocena postawy stojącej ze zwróceniem uwagi czy kończyny miednicze nie są ustawione wąsko, koślawo w stawach kolanowych lub skokowych, bądż nadwyprostowanie z odwiedzeniem i odwróceniem;
• Ocena kształtu miednicy ze spłaszczeniem i poszerzeniem grzbietu na wysokości stawów biodrowych;
• Ocena chodu szczenięcia dla wychwycenia zawadzania o podłoże (pociągania) chodu drobiącego, prowadzenia kończyn w wykroku w odwiedzeniu, chodu skaczącego (kicającego);
• Ocena reakcji na obustronny ucisk wywarty przez otwarte dłonie dociśnięte jednocześnie z obu stron do ud na wysokości krętarzy z wyczuleniem na odczucie miękkiego przeskoczenia (badający stoi za pacjentem postawionym na stole);
• Badanie swobody ruchu prostowania i zginania, odwodzenia i przywodzenia oraz odwracania i nawracania w stawach biodrowych przez uchwycenie (stojąc za pacjentem) prawego uda prawą dłonią a lewego lewą w taki sposób, że opuszki kciuków oparte są na krętarzach większych a pozostałe palce obejmują przednie powierzchnie ud, ze zwróceniem uwagi na obrone mieśniową, krepitacje, ograniczenie ruchomości i wokalizacje.

1. PRÓBA ORTOLANIEGO: szczenie ułożone na grzbiecie miednicą w kierunku badającego, którego prawa dłoń lekko chwyta za zgięte lewe kolano a lewa za prawe, kości udowe są prostopadłe do powierzchni stołu, kończyny przywiedzione; jednocześnie z wywarciem stałego nacisku na kolana w osi kości udowych odwodzi się wolno kończyny w stawach biodrowych; wyczucie ślizgu, przeskoku czy tez klikniecia oznacza powrót podwichniętej kości udowej do panewki miednicy i pozytywny wynik próby; kąt odwiedzenia uda, przy którym następuje odprowadzenie podwichnięcia nazywamy kątem repozycji, jest on tym większy im bardziej rozciągnięta jest torebka stawu.
2. PRÓBA BARLOWA: podobnie jak w próbie ORTOLANIEGO szczenie leży na stole ułożone na grzbiecie miednicą w kierunku badającego taki, jak w próbie Ortolaniego, uda odwiedzione; wywierając lekki ucisk na kolana w osi kości udowych przywodzi się uda oczekując na ślizg, przeskok lub kliknięcie, który pojawiając się oznacza podwichnięcie głowy kości udowej; negatywny wynik próby BARLOWA oznacza albo brak podwichnięcia albo niemożność repozycji podwichniętej głowy na skutek zmian zwłókniających , torebki stawu.
3. PRÓBA BARDENSA: do badania lewego stawu biodrowego szczenie jest ułożone na prawym boku miednicą w kierunku badającego; kciuk prawej ręki oparty jest na guzie kulszowym większym ; palec środkowy na guzie biodrowym a wskazujący na krętarzu większym; lewą reką chwyta sie udo podchwytem tak, żeby palce znajdowały się na przyśrodkowej powierzchni uda jak najbliżej stawu biodrowego; lewą reką wypycha się udo, starając się wypchnąć głowe kości udowej z panewki w kierunku bocznym ; jakikolwiek ruch krętarza większego ku górze jest wyczuwany przez palec wskazujący prawej reki, oceniany i notowany; do badania prawego stawu udowego układa się pacjenta na lewym boku, prawą reką wypychając głowe kości udowej a oceniając lewą.

• 1 do 2 mm - staw normalny,
• 3 do 4 mm - wartość graniczna, (wątpliwa w sensie negatywnym)
• 5 do 6 mm - staw dysplastyczny,
• powyżej 6 mm - ciężkie niedokształcenie stawu.

BADANIE RENTGENOWSKIE
Po wątpliwych wynikach prób klinicznych (fizykalnych), wykonywane jest także na życzenie właściciela psa przy każdym rezultacie próby.
Pacjent układany jest na grzbiecie w wyprostowanymi kończynami ułożonymi równolegle do kasety z dbałością o równoległe położenie kości udowych względem siebie, bez odwrócenia kolan.
Zdjęcie wykonywane jest w projekcji brzuszno-grzbietowej, a na kliszy powinna być widoczna cała miednica i kończyny ze stawami kolanowymi włącznie. Prezentowane reprodukcje rentgenogramów wskazują na możliwość oceny kształtu kości, ostrości końców panewkowych kości kulszowych biodrowych , regularności rozdzielającego je pasa chrząstki, kształtu i wielkości panewek dobrą widocznością przedniego i dolnego rąbka panewek.
Niestety rąbek grzbietowy panewek widoczny jest słabo, a wyrażnie tylko w części przedniej i tylniej. Rzetelnej ocenie podlegać mogą także kości udowe na całej długości oraz nasady i przynasady kości piszczelowych, Co nierzadko jest pomocne w ustaleniu charakteru widocznych osteopatii.
Propozycja wcześniejszej diagnostyki dysplazji stawów biodrowych szczeniąt w okresie odsadzania według przedstawionej metodyki może uchronić wiele psów przed coraz cięższym zaburzeniem rozwoju szkieletu szczególnie w tych przypadkach, w których wywiad sugeruje niewłaściwe, forsowne żywienie. Wczesna ocena zagrożenia dysplazją stawów biodrowych może uchronić wielu nabywców szczeniąt przed zakupem zwierzęcia, które stanie się przyczyną wielu trosk i wydatków zamiast być dostarczycielem radości wypływającej z pełnego zdrowia rozwoju.

Żródło:
Za zgodą autora artykuł zaczerpnięty z "Magazynu Weterynaryjnego "(Pismo Lekarzy Weterynarii) vol.11 nr.72 10'2002 str.5
Autor artykułu: Dr n. wet.Adam Michał Janicki



W roku 1977 komisja naukowa ustaliła klasyfikację stopni dysplazji :

A1,2 stawy biodrowe wolne od dysplazji
B1,2 stawy biodrowe podejrzane o dysplazję
C1,2 nieznaczna (lekka) dysplazja stawów biodrowych
D1,2 umiarkowana (średnia) dysplazja
E1,2 ciężka dysplazja stawów biodrowych

W Polsce od 1 stycznia 2001 r., podział odczytywania wyników zdjęć RTG jest następujacy:

A normalne stawy biodrowe czyli wolne od dysplazji (dawne A1)
B prawie normalne stawy biodrowe , wolne od dysplazji ( dawne A2)
C nieznaczna ( lekka) dysplazja ( dawne C1)
D umiarkowana (srednia ) dysplazja (dawne C2)
E cieżka dysplazja stawów biodrowych (dawne C3)

W Czechach i na Słowacji stopień dysplazji stawów biodrowych jest oznaczany cyframi arabskimi i określany jest stan obu stawów biodrowych :

0/0 oba stawy wolne od dysplazji
1/1 podejrzenie dysplazji
0/3 jeden staw wolny od dysplazji a drugi ma średnią dysplazję.

Dr Jan Siembieda
Akademia Rolnicza - Klinika Chirurgii Małych Zwierząt
Pl. Grunwaldzki 51; 50-366 Wrocław; tel. (71) 320-54-90

Lek.wet. Renata Komsta

Akademia Rolnicza - Zakład Radiologii i Ultrasonografii

ul. Głęboka 30, 20-612 Lublin

Prof. dr hab. Stanisław Koper
Akademia Rolnicza - Zakład Radiologii i Ultrasonografii
Ul. Głęboka 30; 20-612 Lublin; tel. (81) 445-61-54

Dr Tadeusz Narojek
SGGW - Wydział Medycyny Weterynaryjnej, Katedra Nauk Klinicznych, Oddział Diagnostyki Obrazkowej
Ul. Nowoursynowska 159c, 02-787 Warszawa

Dr hab. Marek Nowicki
Uniwersytet Warmińsko-Mazurski - Katedra i Klinika Chirurgii i Rentgenologii
Ul. Oczapowskiego 14; 10-957 Olsztyn; tel. (89) 523-37-30

Prof. dr hab. Antoni Kopczewski
Zakład Higieny Weterynaryjnej
Ul. Kaprów 10; 80-316 Gdańsk; tel. (58) 552-12-68

Lek. wet. Waldemar Golec
Klinika Weterynaryjna
Ul. Bnińska 40; 61-023 Poznań; tel. (61) 877-54-75